Изопреноидтар жөніндегі XXVI Халықаралық ғылыми конференция туралы АҚПАРАТ (2026 жылғы 15-17 қыркүйек, Прага, Чех Республикасы)

18.09.2026

2026 жылдың 15-17 қыркүйегінде Прагада өткен XXVI Халықаралық ғылыми конференцияның ерекшелігі Чехословакия мен Польшаның көрнекті химик-ғалымдары, профессорлар Marian Kocór, František Šorm, Vlastimil Herout бастамасымен 1966 жылы алғаш рет өткізілген изопреноидтар жөніндегі конференцияның 60 жылдығымен байланысты. Изопреноидтар жөніндегі конференцияның тарихы мерейтойға орай шыққан Альманахта егжей-тегжейлі сипатталған (Прага, 2026, https://www.ccsss.cz/index.php/ccsss/issue/view/57.

Конференцияны Изопреноидтар қоғамы (Isoprenoid Society), Чех химия қоғамы, Прага химия-технология университеті және Чех ғылыми-техникалық қоғамдар қауымдастығы бірлесіп ұйымдастырды. Изопреноидтар қоғамы туралы ақпаратты мына мекенжайдан табуға болады https://isopsoc.org/.

Изопреноидтар жөніндегі XXVI конференцияда 19 ауызша және 29 стендтік баяндама жасалды. Конференцияға әлемнің 19 елінен 90 қатысушы қатысты. Баяндамалар мазмұнды болды, табиғи изопреноидтардың химиясы мен фармакологиясы бойынша бірқатар өзекті мәселелер талқыланды, https://www.ccsss.cz/index.php/ccsss/issue/view/57/105.

Баяндамалар келесі негізгі бағыттар бойынша ұсынылды:

- Табиғи көздерден изопреноидтарды бөліп алу және синтездеу;

- Изопреноидтардың биосинтезі және химиясы;

- Изопреноидтардың биобелсенділігі;

- Изопреноидтарды зерттеу әдістемесі;

- Өнеркәсіптік және тәжірибелік қолдану.

Макс Планк қоғамының химиялық экология институтынан (Йена, Германия) Сюй Хоучао (Xu Houchao) профессор Кэнджи Моридің естелігіне арналған «Chrysolina туысына жататын қоңыздарда карденолидтердің биосинтезі» тақырыбында баяндама жасады. «Терпендердің канондық емес биосинтезі туралы жаңа деректер» тақырыбында Chemistry Europe арналған баяндаманы Дикшат Джерон С. (Dickschat Jeroen S.) жасады, Бонн университетінің Кекуле атындағы органикалық химия және биохимия институты (Бонн қ., Германия). Джованни Аппендино (Giovanni Appendino), Пьедемонт университеті (Новара қаласы, Италия) «Франтишек Шорм: ғалым, саясаткер, табиғи қосылыстар химиясының титаны» арнайы баяндамасын жасады.

Пленарлық баяндамалармен: Иноуэ Масаюки (Inoue Masayuki), Токио университеті (Токио қ., Жапония) – «Жоғары оттекті табиғи қосылыстардың толық синтезі», Го Дэ-Ан (Guo De-An), Қытай ғылым академиясының Шанхай фармакология институты (Шанхай қ., ҚХР) – «Дәстүрлі қытай медицинасы құралдарының маңызды изопреноидтары және олардың қолданылуы», Котора Мартин (Kotora Martin), Карлов университеті (Прага қ., Чех Республикасы) – «Эстрон қаңқасы бар қосылыстардың синтезі» атты тақырыптарда сөз сөйледі.

Негізгі баяндамалармен келесі ғалымдар сөз сөйледі: Брюнель Жан-Мишель (Brunel Jean-Michel), Экс-Марсель университеті, INSERM, SSA, MCT (Марсель қ., Франция) – «Скваламин және аминостерол туындылары: микробқа қарсы жаңа перспективті жоғары белсенді құралдар»; Муранака Тосия (Muranaka Toshiya), Осака университеті (Осака қ., Жапония) – «Өсімдік изопреноидтарының метаболизмін зерттеуден құрастыруға дейін: глицирризинді зерттеудің екі онжылдығы және одан арғы перспективалары»; Чэнь Даофэн (Chen Daofeng), Фудань университеті (Шанхай қ., ҚХР) – «Өкпе инфекцияларын емдеуге арналған дәстүрлі қытай медицинасының антикомплементарлы құралдары»; Сергазы Әдекенов (Sergazy Adekenov), «Фитохимия» ғылыми-өндірістік орталығы (Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы) – «Оксиран сақинасы бар сесквитерпенді γ-лактондар: дәрілік препараттарға кандидаттардың перспективті көздері»; Сакураи Каори (Sakurai Kaori), Токио университеті (Токио қ., Жапония) – «OSW-1 стероидты сапониннің ісікке қарсы әсер ету механизмін түсіндіруге химиялық зондтар негізіндегі тәсіл»; Вессйоханн Лудгер А. (Wessjohann Ludger A.), Лейбниц институты (Галле қ., Германия) – «Хемоинформатика және машиналық оқыту / жасанды интеллект (МО/ЖИ) құралдарын қолдана отырып, изопреноидтарды жетілдірілген іздеу және олардың функциялары мен әрекет ету механизмін анықтау»; Сакони Жолт (Szakonyi Zsolt), Сегед университеті ( Сегед қ., Венгрия) – «Стевиол және гибберелл қышқылы (GA3): биологиялық белсенді әлеуетті дәрілік құралдарды синтездеуге арналған әмбебап дитерпендер»; Кудова Ева (Kudová Eva), Органикалық химия және биохимия институты (Прага қ., Чех Республикасы) – «Tide quencher 1 сөндіргіші бар стероидты зондтар нақты уақыт режимінде мускарин рецепторында холестериннің байланысуының жаңа канондық емес сайттарын картаға түсіруге мүмкіндік береді»; Нагано Синго (Nagano Shingo), Тоттори университеті (Тоттори қаласы, Жапония) – «Байер-Виллигер бойынша тотығу арқылы брассиностероидтардың биосинтезін аяқтайтын CYP85A3 – P450 цитохромының кристалдық құрылымдары».

Конференция барысында бірқатар ғалымдар марапатталды. 2026 жылғы профессор Кэнджи Мори атындағы сыйлық Макс Планк қоғамының Химиялық экология институтынан (Йена, Германия) Хоучао Сюйге (Houchao Xu) берілді. Olchemim сыйлығы Лейбниц атындағы Өсімдіктер биохимиясы институтының (IPB) (Зааледағы Галле, Германия) Лудгер А. Вессйоханнға (Ludger A. Wessjohann) берілді. Фитохимия саласындағы баяндамасы үшін профессор Феличе Сенаторе атындағы сыйлық Николай Коперник университетінің (Торун, Польша) Даниэль Залускиге (Daniel Załuski) берілді. Chemistry Europe сыйлығын Жан-Мишель Брюнель (Jean-Michel Brunel), Экс-Марсель университеті, INSERM, SSA, MCT (Марсель, Франция), Ивана Кузьминац (Ivana Kuzminac), Нови-Сад университеті (Нови-Сад, Сербия) және Токио университетінен (Токио, Жапония) Каори Сакураи (Kaori Sakurai) алды. Лауреаттарға сыйлықтар мен дипломдарды Изопреноидтар қоғамының президенті, профессор Серғазы Әдекенов (Қазақстан Республикасы) табыс етті.

Тыңдалған баяндамалардың мазмұнын талдау генетикалық және геномдық тәсілдерге негізделген зерттеулердің үлесі айтарлықтай өскенін, ал «классикалық» фитохимиялық зерттеулердің (табиғи көздерден қосылыстарды бөліп алу және олардың құрылымын анықтау), сондай-ақ синтетикалық зерттеулердің саны азайғанын көрсетеді. Стероидтар мен теңіз организмдерін зерттеу саны да азайды. Таза фитохимиялық зерттеулер санының (жаңа қосылыстарды бөліп алу және сәйкестендіру), сондай-ақ жалпы табиғи қосылыстарды синтездеуге арналған жұмыстардың азайғаны анық. Молекулалық-биологиялық зерттеулерге негізделген баяндамалардың көбейіп келе жатқанын атап өтуге болады. Бұрын негізінен фитохимияға бағытталған баяндамалар біртіндеп жоғалып барады. Бұл басқа ғылыми бағыттарда да байқалатын жалпы үрдіс.

Биосинтезді геномдық деңгейде зерттеуге баса назар байқалады. Ісікке қарсы белсенділігі бар қосылыстарға айтарлықтай жоғары қызығушылық көрінеді – бұл фармакологиядағы ұқсас үрдістермен байланысты болуы мүмкін. Ісікке қарсы дәрілік құралдарды әзірлеу маңызды ғылыми міндет болып табылады. Бұл сондай-ақ ісік ауруларының өлімнің басты себептерінің біріне айналуына және әлі де емдеуге өте қиын болуына байланысты. Биотехнологиялық тәсілдерді қолданудың кеңеюі айқын.

Ісікке қарсы қосылыстарды зерттеу биологиялық белсенділікті зерттеу жұмыстарының негізгі бөлігін құрады. Бұл ретте бактерияға қарсы белсенділікке деген қызығушылықтың артуы байқалады. Ұсынылған баяндамалардың көпшілігі клиникаға дейінгі зерттеулерге, ең көбі in vivo зерттеулеріне қатысты болды. Ісікке және микробқа қарсы бағыттар әлі де изопреноидтарды зерттеудің және әлеуетті қолданудың негізгі салалары болып қала береді.

Ұсынылған биологиялық белсенділік зерттеулері клиникаға дейінгі деңгейде болды, сондықтан оларды одан әрі әзірлеудің нәтижелерін болжау қиын. Алайда, in vivo зерттеулері немесе зерттеулердің неғұрлым озық сатыларындағы жұмыстар өте аз болды. Болашақ конференцияларға спин-офф компаниялардың ғалымдарын шақыру қызықты болар еді, өйткені олар дәрілік препараттардың жаңа кандидаттарын нақты клиникаға дейінгі және клиникалық әзірлеудің практикалық тәжірибесіне ие. Бұл академиялық ортадағы ғалымдарға пайдалы практикалық тәжірибе алуға мүмкіндік берер еді.